Sławojewo, czyli historia Pomiechówka z wiernym legionistą w tle

Pomiechówek to malownicza gmina znajdująca się w północnej części Mazowsza, w powiecie nowodworskim, 40 km od Warszawy, licząca obecnie ok. 9 tys. mieszkańców, a znacznie liczniejsza w sezonie letnim, gdy na swoje działki przybywają letnicy.

Z historią Niepodległej Pomiechówek jest nierozłącznie związany. Warto wiedzieć o przybyciu Legionów Piłsudskiego, które po ogłoszeniu 5 listopada 1916 r. aktu proklamującego utworzenie Królestwa Polskiego zostały przeniesione do porosyjskich zespołów koszarowych w Zegrzu, Modlinie i Pomiechówku.

A dla Pomiechówka nie ma bardziej kluczowej postaci jak pewien legionista, wierny żołnierz Piłsudskiego Sławoj Felicjan Składkowski.

Składkowski – medyk

Urodził się 9 czerwca 1885 w zaborze rosyjskim, w Gąbinie (woj. mazowieckie), jako syn Wincentego, sędziego pokoju w Gąbinie i Anny z d. Wójcickiej. Na jesieni 1904 roku był aresztowany

za udział w manifestacji na placu Grzybowskim w Warszawie (13 listopada 1904). Od 1905 roku należał do PPS, od 1906 r. do PPS-Frakcji Rewolucyjnej. Absolwent gimnazjum filologicznego w Kielcach. Po maturze podjął studia medyczne na UW, ale został po udziale we wspomnianej manifestacji relegowany i uciekł do Krakowa, by móc kontynuować studia. Był tam uczniem sławnych profesorów Kostaneckiego, Jaworskiego i Kadera. Początkowo zamierzał praktykować jako lekarz chorób wewnętrznych, ale po nauce u prof. Kadera wybrał chirurgię z ginekologią jako dodatkową specjalnością.

Jako student  spędzał wakacje w Turku pod Gąbinem. Dzięki niemu w 1936 r. w Turku powstała Spółdzielnia Pracy „Tkacz”. Przyczynił się również do wybudowania w mieście takich gmachów jak: Powiatowy Komitet Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego, Państwowe Gimnazjum i Liceum im. T. Kościuszki, dom parafialny, zapoczątkował także  budowę gmachu Starostwa Powiatowego przy ul. Kaliskiej, a w 1938 roku ufundował mieszkańcom park, który do dziś nosi imię jego drugiej żony – Żerminy Składkowskiej. Warto o tym wspomnieć, ponieważ w Pomiechówku, zaraz przy Urzędzie Gminy, znajduje się skwer imienia Składkowskich.

W roku 1911 ukończył Wydział Medyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Praktykował jako lekarz chirurg i ginekolog w Sosnowcu.

Składkowski – kochający i cierpiący

15 lutego 1909 poślubił Jadwigę Szoll, z którą miał syna Miłosza. W 1926 r. Składkowski uzyskał unieważnienie małżeństwa z Jadwigą  i poślubił obywatelkę Francji, Germaine Coillot.  Związek z Germaine miał przynieść Sławojowi w przyszłości poważnie problemy. Konkurentem o jej rękę był kiedyś płk Władysław Anders, ale to Składkowski okazał się zwycięzcą. Przyszły triumfator spod Monte Cassino nigdy mu tego nie zapomniał i po latach miał się zemścić na rywalu w wyjątkowo małostkowy sposób – odmówił Sławojowi udzielenia pożyczki w wysokości 100 dolarów. Kwota ta miała uratować życie Sławoja – chorował na nowotwór jelita. Finalnie, uzyskał pieniądze od prezydenta USA, Franklina Delano Roosevelta. Po operacji przeżył jeszcze 20 lat.  Ostatnią towarzyszką życia byłego premiera została Jadwiga Dołęga-Mostowicz (siostra autora „Kariery Nikodema Dyzmy”), a ślub odbył się w 1948 r. w Londynie.

Składkowski – wierny legionista

W sierpniu 1914 wstąpił do Legionów Polskich i służył jako lekarz kolejno: w V batalionie, 1., 7. i 5. pułku piechoty. W lipcu 1917, po kryzysie przysięgowym, jako poddany rosyjski został internowany w obozie oficerskim w Beniaminowie. W listopadzie 1918 roku uczestniczył w akcji rozbrajania Niemców w Zagłębiu Dąbrowskim, obejmując, w randze kapitana, komendę nad tworzącym się tam Wojskiem Polskim.

Składkowski był pierwszym żołnierzem, który w niepodległej Polsce złożył meldunek Komendantowi Józefowi Piłsudskiemu. Od 1924 roku został generałem brygady na stanowisku szefa Departamentu Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wojskowych. Od 13 maja do października 1926 roku został Komisarzem Rządu (w randze wojewody) dla Warszawy (mianowany przez gen. Gustawa Orlicz-Dreszera głównodowodzącego zamachem majowym), z zadaniem utrzymania porządku. Przez ustępującego ministra spraw wewnętrznych Kazimierza Młodzianowskiego wskazany na następcę. Nominowany przez Piłsudskiego 2 października 1926.

Składkowski – ojciec „sławojkowej” reformy

Znany był z ogromnego przywiązania do osoby marszałka i bezkrytycznego do niej stosunku. Stanisław Cat-Mackiewicz nazywał go „wachmistrzem Soroką” marszałka Piłsudskiego, tłumacząc, że wierny Soroka też by zwariował, gdyby mianować go kanclerzem Rzeczypospolitej. Zapewne miał rację, choć Felicjan Sławoj Składkowski nie był wcale tak ograniczonym człowiekiem, za jakiego go uważano. „Składkowski miał rozmach – wyzłośliwiał się Cat – dynamiczność, ujawniał ją w sprawach, do których dorósł, a więc przede wszystkim w sprawach klozetów i urządzeń sanitarnych. Jego reformy w tej dziedzinie były tak arbitralne i tak energicznie przeprowadzane w całej Polsce, że nazywałem go „Piotrem Wielkim w klozetowej skali«”. Choć troska premiera o stan sanitarny kraju i zapobieganie nawracającym epidemiom tyfusu narażała go na kpiny opozycji, jego zasługi w tym względzie są nie do podważenia. Od jego nazwiska pochodzi nazwa toalet budowanych za domostwami – sławojka. w 1928 roku w ramach programu mającego na celu poprawę jakości bytu polskich chłopów, nakazał budowanie na wsiach drewnianych kibelków. Plan został wykonany, ale polityk tak bardzo poważnie potraktował to przedsięwzięcie, że nie tylko zaordynował regularne sanitarne kontrole drewnianych szaletów, ale i osobiście jeździł po wsiach i sprawdzał szaletową jakość (!).

Składkowski – ostatni premier wolnej Polski

Składkowski kierował resortem przez trzy lata, do 7 grudnia 1929 roku, kiedy to na siedem miesięcy wraca do wojska – zostaje zastępcą szefa administracyjnego armii. Ponownie został ministrem spraw wewnętrznych w drugim rządzie Józefa Piłsudskiego od 3 czerwca 1930 roku.

Od 15 maja 1936 pełnił urząd Premiera RP; wysunięty na to stanowisko przez Rydza-Śmigłego jako kandydatura przejściowa, utrzymał się najdłużej w II RP na stanowisku premiera. Był jednocześnie ministrem spraw wewnętrznych. Stworzył specjalne oddziały odwodowe policji, wyspecjalizowane w rozbijaniu zgromadzeń bez użycia broni palnej.

Składkowski – honorowy obywatel Pomiechówka

Ze względu na swoisty mikroklimat i urok tego miejsca, Pomiechówek był ulubioną miejscowością wypoczynkową nie tylko państwa Składkowskich, ale także innych mieszkańców stolicy. To właśnie tu w 1937 roku miał miejsce zlot Warszawskiej Chorągwi Harcerskiej ZHP (utworzonej w 1921 roku).

Trzeba również zaznaczyć, że w czasach rządów sanacji rozpoczęto parcelację na działki budowalne państwowego majątku Brody – obecnie jest to jedno z sołectw gminy Pomiechówek. Pierwsze pomiary geodezyjne działek zostały wykonane przez Okręgowy Urząd Ziemski w Warszawie w 1928 r., a ostateczny podział zatwierdziło Ministerstwo Reformy rolnej 29 września 1930 r. Jednymi z pierwszych, którzy te atrakcyjne działki kupili, byli urzędnicy Ministerstwa Reformy Rolnej, Okręgowego Urzędu Ziemskiego, pracownicy Ministerstwa Skarbu, Nadleśnictwa Pomiechówek czy Warszawska Dyrekcja Kolei Państwowych. Kolejną kategorią kupujących byli wysocy rangą oficerowie Wojska Polskiego. Parcelę nr 141 nabył też bliski współpracownik Składkowskiego, wiceminister spraw wewnętrznych Władysław Korsak.

W czerwcu 1936 r. do Warszawy udała się delegacja zarządu gminy Pomiechowo, która na ręce premiera Składkowskiego złożyła dyplom honorowego obywatelstwa. Równocześnie „wręczono p.Premierowi odpis uchwały rady gminnej o nadaniu nowo wybudowanemu osiedlu na terenie dawnego majątku państwowego Brody – nazwy SŁAWOJEWO”.

Gdyby nie wojna, która wybuchła kilka lat później, Pomiechówek miał szanse stac się drugim Milanówkiem, były bowiem plany uczynienia zeń miasta-ogrodu. „Zabrakło czasu i szczęścia – pisze autor monografii gminy Pomiechówek dr Piotr Oleńczak – Pozostały tylko wspomnienia o przedwojennej świetności Pomiechówka”.

Składkowski – mecenas pomiechowskiej edukacji        

Z osobą Premiera Sławoja F. Składkowskiego – i jego małżonką Germaine Suzanne Coillot – wiąże się bez wątpienia proces powstawania szkoły w Pomiechówku.

Szkoła powszechna w Pomiechówku licząca 7 oddziałów mieściła się w trzech izbach. Według informacji znajdujących się w Kronice Szkolnej, na przełomie lat 20-tych i 30-tych XX wieku, uczniowie kontynuowali naukę w wynajętych pomieszczeniach w Pomiechowie, Stanisławowie i w Pomiechówku. Z inicjatywy Premiera Składkowskiego udostępniono tymczasowo budynek znajdujący się na terenie pomiechowskich koszar. Szkoła funkcjonowała praktycznie w kilku miejscach. W niedługim czasie podjęto działania mające na celu jak najszybsze wybudowanie szkoły. Utworzono Komitet Budowy Szkoły z Panią Premierową na czele.

W 1935 roku rozpoczęto pierwsze prace budowlane. Nadzór techniczny sprawował inż. Stanisław Mizerski. Materiały budowlane pozyskiwano z różnych źródeł np. z rozbiórki starej Cerkwi czy murów fortecznych. Premier Składkowski angażował się osobiście w kwestie związane z pozyskaniem funduszy i materiałów budowlanych. Duży wkład pracy wnieśli rodzice uczniów, im również zależało na jak najszybszym pobudowaniu gmachu szkoły oraz okoliczni mieszkańcy, którzy pomagali bezinteresownie. Fundusze na budowę szkoły uzyskano dzięki pożyczce ówczesnej Rady Gminy w wysokości 30 tysięcy złotych zaciągniętej w Banku Polskim, którą po pewnym czasie umorzono. Premier Składkowski także zaofiarował znaczną sumę, pochodzącą z funduszy reprezentacyjnych. Dodatkowo Ministerstwo Oświaty udzieliło pożyczki na ten cel, dzięki poparciu i zaangażowaniu Premiera Składkowskiego.

Nowy rok szkolny 1937/1938 uczniowie witali już w nowym budynku. Rok później dobudowano nowy segment. Dziedziniec i ogród znajdujący się przed szkołą został ogrodzony, pojawiły się rabaty i trawniki. Boisko szkolne pokryte zostało bieżnią. Przy boisku posadzono lipy i morwowe żywopłoty. Posadzono piękne i okazałe dęby i topole , które rosną do dziś i podczas upalnych dni dają cień i chłód uczniom naszej szkoły. Do dyspozycji młodzieży w okresie letnim była altana, w której znajdowały się stoliki i ławeczki.

W 1939 roku rozpoczęto budowę hali sportowej, jednak wybuch wojny przerwał prace. Hala sportowa została dokończona wiele lat po wojnie.

Szkoła wybudowana w 1937 roku przez Sławoja Składkowskiego funkcjonuje do dnia dzisiejszego. Wszyscy mieszkańcy Pomiechówka są mu wdzięczni do dnia dzisiejszego. Uczniowie dumni są z uczęszczania do szkoły z tak bogatą i historią.

Źródła:

  • Archiwum Gimnazjum im. Sławoja Felicjana Składkowskiego
  • Piotr Oleńczak „Osiem wieków w Dolinie Wkry”;
  • http://www.muzeum.turek.pl/pl/23/informacje/3/351/ (dostęp 10.11.2017)
  • http://ciekawostki-abc-rodziny.pl/news-felicjan-slawoj-skladkowski-o-pieniadze-na-ratowanie-zycia-m,nId,2361540 (dostęp 10.11.2017)

Autorzy – uczniowie Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych im. gen. Władysława Sikorskiego w Pomiechówku

  • Sandra Boniecka
  • Piotr Kwiatkowski
  • Patrycja Piekarzewska
  • Kinga Wójcik

Opiekun:

  • Martyna Englert, pracownik Gminnego Ośrodka Kultury w Pomiechówku

Koordynator:

  • Agnieszka Brzezińska-Brańska, dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Pomiechówku

Uroczystość wmurowania aktu erekcyjnego szkoły w Pomiechówku

Dzień imienin Sławoja Felicjana Składkowskiego, Pomiechówek

Imieniny żony Sławoja Felicjana Składkowskiego, Pomiechówek

Szkoła podstawowa w Pomiechówku, 1957 r.

Pomiechówek – lata trzydzieste

Legioniści w Pomiechówku

 

Grupa członków budowy szkoły w Pomiechówku, lata 1937 – 1939

Sławoj Felicjan Składkowski jako legionista

Sławojka na wsi mazowieckiej

Składkowski na emigracji

Szkoła budowana z inicjatywy Składkowskich  – obecnie

Skwer Składkowskich w Pomiechówku

 

Share this...
Share on Facebook
Facebook