Cmentarze gminy Główczyce na mapach z XIX i XX wieku.

Dzisiejsze mapy pokazują niewiele cmentarzy założonych przed rokiem 1945. Nie wynika to jednak z baku ich fizycznej obecności w terenie, ale jedynie z braku świadomości ich istnienia, akceptacji jako miejsc wydzielonych, które wymagają ochrony przed zagospodarowaniem – miejsc pamięci i szacunku.

Cmentarze w naszej gminie zostały wchłonięte przez otaczające lasy i tak również są traktowane. Nieuporządkowana roślinność pochłaniająca pozostałości nagrobków, zacierające się układy alejowe oraz bezpośrednia ingerencja człowieka dewastującego nagrobki to obraz zdecydowanej większości dawnych cmentarzy.

Niestety pomijane są również ze strony właścicieli. Nie mając gospodarza, jak i opiekuna pozostają „białymi plamami” na kartach map.

Starania jednak nielicznych grup społecznych, mieszkańców, młodzieży szkół i uczelni oraz pojedynczych osób – pielęgnujących historię i tradycję naszego regionu sprawia, że jeszcze wiele cmentarzy istnieje i jest traktowana z należytym szacunkiem.

Poniżej przedstawione zostały miejscowości w których występują cmentarze które powstały na początku XX i w XIX wieku w gminie Główczyce.

  1. Będziechowo

Cmentarz w Będziechowie położony na skraju parku przypałacowego, należącego do rodziny von Massow. Pozostały po nim fragmenty murów kaplicy i graniczne umocnienia wzdłuż jednego z jego boków. Cały teren jest wyniesiony i był wzmocniony kamiennym murem oporowym. Pozostałości kaplicy wskazują, że miała ona kształt prostokąta. Jej ruiny sąsiadują z cmentarzem, na którym nie zachowały żaden ślad po nagrobkach.

  1. Cecenowo

W Cecenowie były dwa cmentarze – przykościelny i przy wjeździe do miejscowości. Na przykościelnym nie zostało praktycznie żadnych nagrobków. Od strony prezbiterium wzniesiono pomnik w kształcie krzyża z otwartą księgą – upamiętnia byłych mieszkańców Cecenowa. Na dawnym cmentarzu wiejskim również nie zachowało zbyt wiele śladów pochówków, jego teren jest wywyższony i obsadzony drzewami; brak jakichkolwiek śladów po ogrodzeniu. Granice cmentarza wyznaczały głównie drzewa liściaste, na którym wg mapy z 1935 roku, w jego wschodniej części znajdowała się kaplica cmentarna.

  1. Choćmirowo

Cmentarz w Choćmirowie zlokalizowany niedaleko starej linii kolejowej. Po prawej części został wywyższony, że w celu postawienia pomnika lub domu rodzinnego. Na cmentarzu tym znaleziono fragment kamiennej steli, która leżała na jego terenie. Nie ma też widocznych śladów nagrobków.

  1. Choćmirówko

Na cmentarzu w Choćmirówku znajduje się wypalony starodrzew oraz pnie drzew przy granicy cmentarza. Nie było żadnych pozostałości po kamieniach nagrobnych. Również obecnie nie widać żadnych cech które określają charakter jego zagospodarowania.

  1. Dargoleza

Cmentarz w Dargolezie ma nietypową formę, bo trójkątny. Granice jego wyznacza droga leśna, a po przeciwnej stronie spadek terenu. Na cmentarzu tym znajdują się XIX-wieczne i z lat 50. XX wieku, niestety jest ich niewiele i są w bardzo złym stanie.

  1. Drzeżewo

W Drzeżewie znajdują się dwa cmentarze. Jeden wygrodzono murkiem z kamieni oraz granicznymi nasadzeniami drzew. Obecnie zostały szczątki murku, lecz na widoczne są pozostałości nagrobków. Cmentarz pokrywa typowe poszycie z konwalii, bluszczu i barwinka pospolitego. Na cmentarzu zachowało się wiele kamiennych ram mogił. Granice drugiego cmentarza są zatarte, natomiast z jednej strony pozostały kamienno-ziemne wały. Cały teren jest zniwelowany, natomiast przy jednej z granic znajdują się zebrane kamienne cokoły żeliwnych krzyży i fragmenty tablic. Charakterystycznym miejscem jest grobowiec – splądrowany.

  1. Główczyce

Cmentarz przykościelny w Główczycach jest jednym z największych cmentarzy w powiecie słupskim. Znajduje się w centrum miejscowości, na wzgórzu. Stoją na nim dwie kaplice – jedna przed kościołem zbudowana w 1869 roku i druga za kościołem z początku XX wieku oraz pomnik przy drodze głównej postawiony ku czci poległych w czasie I wojny światowej. Na wzgórzu znajdują się zachowane najstarsze nagrobki. Najstarsza część cmentarza została zniwelowana, a na jej powierzchni obok nagrobnych płyt kamiennych stanął w 1989 roku kamień upamiętniający dawnych mieszkańców wsi pochowanych na tej nekropoli.

  1. Górzyno

Na całym jego obwodzie widoczny jest wał z kamieni. Pozostał też tu przetrzebiony dębowy starodrzew. Zachowały się rożne formy pomników nagrobnych, w tym cokoły stylizowane na ścięte pnie dębowych drzew oraz proste kamienne postumenty z fragmentami marmurowych krzyży – wszystkie otoczone gęsto ścielącym się bluszczem.

  1. Izbica

Cmentarz położony jest po prawej stronie drogi prowadzącej do tej miejscowości. Charakteryzują go elementy historyczne i współczesne. Są to: wejście w postaci bramy z ceglanymi słupkami, kaplica cmentarna z przełomu XIX i XX wieku, pomniki ku czci poległych w czasie I i II wojny światowej oraz pozostałości dawnych nagrobków. Nagrobki są zniszczone, usunięte ze swoich pierwotnych miejsc i złożone poza granicami obecnego cmentarza. Cmentarz ten jest użytkowany do dziś.

  1. Klęcino

Cmentarz w Klęcinie jest duży, w kształcie prostokąta. Na cmentarzu tym znaleziono tylko jeden fragment kamienia nagrobnego. U wejścia zachowały się typowe ceglane słupski furty i bramy. Teren cmentarza został prawie w całości oczyszczony z pomników nagrobnych, jedyny element, to kamienny postument pod krzyż.

  1. Pobłocie

Cmentarz w Pobłociu założono na niewielkim wzniesieniu. Został całkowicie oczyszczony z nagrobków. Kilka zachowanych ich fragmentów przemieszczono w różne miejsca. Pod potężnym drzewem znajduje się rozkopana krypta. Z niewielu zachowanych elementów kamieni nagrobnych najbardziej widoczny jest fragment postumentu przypominający pień dębu.

  1. Podole Wielkie

W Podolu Wielkim znajduje się duże założenie folwarczne z niewielkim parkiem, które w 1841 roku od rodu von Puttkamer odkupił Philip von Brauschweig i pozostało ono własnością jego rodziny do 1945 roku. Po przeciwnej stronie drogi wzniesiono kaplicę grobową, stanowiącą miejsce pochowku dla rodziny właścicieli folwarku. Do dzisiaj zachowały się tylko jej ruiny oraz mogiła z kamiennym krzyżem, który jest grobem Richarda Braunschweiga.

  1. Równo

W Równie założono dwa cmentarze. Jeden położony przy zabudowaniem folwarcznym i być może stanowił funkcje cmentarza rodowego. Właścicielami Równa była rodzina Von Krockow i najprawdopodobniej to dla jej członków wzniesiono grobowiec. Po jednej stronie drogi prowadzącej do Rumska znajdował się cmentarz wiejski. Dzisiaj na terenie cmentarza widoczne są liczne pozostałości kamiennych nagrobków, pozwalające na odczytanie pierwotnego układu rzędów.

  1. Rzuszcze

Cmentarz w Rzuszczach został częściowo zalesiony, a jego południowa granica została już zatarta. Zachowały się niektóre pozostałości nagrobków. Z nagrobków zachowały się dwa wywrócone i przemieszczone granitowe krzyże z pochówków w 1936 roku. Poza nimi i starodrzewem nie ma więcej nic.

  1. Siodłonie

Miał kształt trójkąta, obecnie jego kształt zbliżony jest do prostokąta. Wejście główne znajdowało się od strony wschodniej, w jednym narożniku zlokalizowano pomnik poświęcony poległym podczas I wojny światowej. Na cmentarzu znajdują się jeszcze postumenty i krzyże kamienne. Przy wejściu głównym zachował się ceglany słupek bramy z dekoracją w kształcie krzyża i ząbkowym gzymsem w zwieńczeniu.

  1. Skórzyno

Cmentarz w Skórzynie założono na niewysokim wyniesieniu. Do dziś zachowały się graniczne nasadzenia lipowe oraz fragmenty pomników nagrobnych. Wśród fragmentów nagrobków pozostały również połamane żeliwne krzyże z usuniętymi tabliczkami inskrypcyjnymi i skutymi literami.

  1. Stowięcino

Stary cmentarz w Stowięcinie znajduje się niedaleko od dzisiejszego cmentarza komunalnego. Przy drodze zachował się fragment ogrodzenia. Pozostałości pomników są przemieszczone. Wśród zachowanych jest krzyż i stela z lat 40. XX wieku z czytelnymi inskrypcjami. W zaroślach znajduje się również żeliwna tablica z inskrypcją wskazująca na pochówki z 1846 i 1875 roku. Na całym terenie widoczne są ślady mogił i fragmenty uszkodzonych kamieni nagrobnych.

  1. Szczypkowice

Cmentarz w Szczypkowicach jest położony w lesie. Znajduje się na nim monumentalny pomnik wzniesiony ku czci poległych podczas wojny światowej oraz wiele ram kamiennych mogił. Zachował się w całości kamienny pomnik nagrobny w formie krzyża. Na szczególną uwagę zasługuje postument w kształcie pnia drzewa z tabliczką inskrypcyjną; jest to jedyny udokumentowany w powiecie słupskim przykład, w jaki sposób i gdzie mogła być umieszczana tabliczka inskrypcyjna na tego typu postumentach.

  1. Warblino

Cmentarz w Warblinie zlokalizowano na skraju lasu. Nie został na nim już niemal żadnych nagrobków. Z jednej strony widoczne są fragmenty wału z kamieni, stanowiącego granicę założenia. Zachował się tylko fragment kamiennego krzyża z pochowku w 1936 roku.

  1. Wielka Wieś

Cmentarz w Wielkiej Wsi został założony wśród upraw leśnych. Znaleziono na nim pomnik „W hołdzie bezimiennym Polakom pomordowanym przez okupanta (…)”.Niedaleko pomnika znajdują się pozostałościami kamieni nagrobnych. Wśród nich znajduje się potłuczony krzyż granitowy z pochówku w 1943 roku.

  1. Wolinia

Cmentarz wiejski w Wolini został założony wśród ówczesnych upraw lub łąk. Zachowało się na nim wiele nagrobków z inskrypcjami. Najstarszy datowany jest na 1869 rok. Przy wejściu znajduje się kamień upamiętniający zmarłych mieszkańców Wolini. Na całym terenie występują nagrobki w formie kamieni ze ściętą płaszczyzną frontową i wyrytą na niej inskrypcją. Zachowało się również kilka drewnianych krzyży z roku 1945.

  1. Zgierz

Cmentarz w Zgierzu położony jest na lekkim wzniesieniu, wśród lasu znajduje się zdewastowany pomnik. Na początku lat 90. XX wieku stał na swoim miejscu i znajdowała się pod nim krypta. Trudno jest stwierdzić, czy był to pomnik poświęcony mieszkańcom tego terenu poległym podczas I wojny światowej, ponieważ nie zachowała się tablica inskrypcyjna.

  1. Żelkowo

W Żelkowie zostały założone dwa cmentarze. Jeden to cmentarz przykościelny, do dzisiaj nie zachowały się żadne pozostałości, z wyjątkiem kamienia upamiętniającego poległych mieszkańców podczas I wojny światowej. Drugi cmentarz – wiejski na niewielkim wzniesieniu. Do dziś też niewiele z niego pozostało. Granice wyznaczone kamiennym murem zachowały się szczątkowo. Pozostało tylko kilka fragmentów kamiennych nagrobków.

  1. Żoruchowo

W Żoruchowie założone zostały dwa cmentarze. Jeden ma kształt kwadratu, z wejściem wyznaczonym ceglanymi słupkami oraz z walem granicznym. Zachowały się na nim kamienne pozostałości pomników. Jednym z zachowanych elementów jest postument z płaskorzeźbą w formie krzyża. Drugi cmentarz ma kształt prostokąta. Postawiono na nim pomnik ku czci poległym podczas I wojny światowej mieszkańcom. Do dzisiaj zachowały się jedynie jego fragmenty. Znajdują się na nim też niektóre nagrobki. Na cmentarzu tym znajdują się dwa kamienie upamiętniające poległych we Francji – Ernsta Zaddach(a) (1916 r.) oraz Richarda (1917 r.) i Fritza (1918 r.) Zaddach(a).

https://www.youtube.com/watch?v=zr5KANRoyUU

Share this...
Share on Facebook
Facebook